اسم

اسم كلمه ایست كه برای نامبردن كسی يا چيزی بكار ميرود مانند

drahč   درخت
ketāb    كتاب

 اسم جمع

.ميباشد ān علامت جمع در بلوچی

drahčān   درختها  
ketābān    كتابها               

اگر اسم به ā ختم شود معمولاً در حالت جمع از حرف ديگری برای راحتی تلفظ استفاده ميشود مانند

warnā                                           مفرد) جوان)

warnāān, warnāyān,  warnāwān    جمع) جوانها)

معرفه و نكره
 اسم معرفه در بلوچی همانند فارسی هيچ علامتی ندارد.
اسم نكره با گذاشتن حرف
í در انتهای اسم مشخص ميشود. مثال

gesí           خانه ای
ketābí        كتابی


كلمه يك نيز ميتواند قبل از اسم نكره واقع شود. در فارسی علامت جمع قبل از علامت نكره مي آيد مانند كتابهايی. در بلوچی معمولاً از فرم زير ه‌ستفاده ميشود 

yakk ketābí        يك كتاب

bāzín ketābí        كتابهايی

    ممكن است نشانه وحدت يعنی عدد يك نيز باشد مانند í حرف

heyk dānagí panč tuman     تخم مرغ دانه ای پنج تومان


حالت اسم
حالت اسم عبارت است از عمل نحوی اسم در ساختن جمله. ا‌سم در دستور زبان بلوچی دارای سه حالت مختلف ميباشد: مستقيم، غيرمستقيم و ملكی. اسم در حالت مسقيم هيچ علامتی ندارد ولی در حالت غيرمسقيم و ملكی پسوند اسمی ميگيرد. مثال

 

پسوند اسمی

 

مستقيم

غيرمستقيم

ملكی

مفرد

--

ā/ārā

ey

جمع

--/ān

ānā

āni

 

ketāb wānag but           كتاب در حالت مستقيم (مفرد)                       كتاب خوانده شد

ketāb wānag butant     كتاب در حالت مستقيم (جمع)                     كتابها خوانده شدند

ketābā beyār                كتاب در حالت غيرمستقيم (مفرد)                             كتابرا بياور 

ketābānā beyār           كتاب در حالت غيرمستقيم (جمع)                            كتابهارا بياور

ketābey bahā                كتاب در حالت ملكی (مفرد)                                قيمت كتاب

ketābāni bahā             كتاب در حالت ملكی (جمع)                              قيمت كتابها     

حالت مستقيم

اسم در حالت مستقيم هيچ علامتی ندارد ولی معمولاً به اسم در حالت مستقيم و جمع، علامت جمع نيز اضافه ميشود

الف:‌ ‌ اسم بعنوان فاعل (مفرد و جمع) در زمان حال و آينده
چنانكه در مثال زير ملاحضه ميشود، اسب در هر دو حالت مفرد و جمع بدون پسوند اسمی است و فقط از روی پسوند فعل ميشود تشخيص داد كه اسب مفرد است يا جمع

Aps tačit                        مكرانی)     اسب می تازد)

Aps tačant                    مكرانی)    اسبها می تازند)

Apsān tačant                مكرانی)    اسبها می تازند)

 

ب: اسم بعنوان موصوف قبل از فعل "بودن " 

Ā mardom mallemí ent.         آن شخص معلم است

(پ: اسم بعنوان فاعل افعال لازم (برای تمام زمانها

Gāři šot                         قطار رفت  

Gāři šotant                    قطارها رفتند

Gāřiān šotant                 قطارها رفتند 

Gāři rowt                        قطار  ميرود    

Gāři rawant                 قطارها ميروند

Gāřiān  rawant             قطارها ميروند

(ت: مفعول مستقيم در زمان گذشته  (فقط در لهجه مكرانی

1- Ahmadā ketāb hassanā dāt            احمد كتاب را به حسن داد

2- Ahmadā ketāb hassanā dātant        احمد كتابها را به حسن داد

چنانكه ملاحظه ميشود "كتاب" دارای هيچگونه علامت مفعولی و يا علامت جمع نيست و فعل جمله كه در مثال دوم بصورت سوم شخص جمع بكاررفته با فاعل جمله يعنی احمد (سوم شخص مفرد) در تطابق نبوده و درواقع بيانگر جمع و يا مفرد بودن مفعول مستقيم، دراينجا "كتاب" ميباشد

 حالت غيرمستقيم

اسم در حالت غيرمستقيم دارای علائم ārā, ā  ميباشد.

الف: اسم بعنوان مفعول مستقيم در زمان حال و آينده

Júdā haspā tāčínit         جودا اسب را می تازاند

 

(ب: اسم بعنوان مفعول غيرمستقيم (در تمام زمانها

Ahmad ketābārā hassanā dāt               .احمد كتاب رابه حسن داد   

Ahmad bāndāt ketābā hassanā dant    .احمد فردا كتاب را به حسن خواهد داد

دراين مثال احمد فاعل، كتاب مفعول مستقيم و حسن مفعول غيرمستقيم ميباشد. در فارسی فرق بين اين دو نوع مفعول در جمله باعلائم را و به
مشخص ميشود، در بلوچی (سرحدی) بوسيله   ārā و ā.

(پ: اسم بعنوان فاعل فعل متعدی (در زمانهای گذشته

Āyiā ketāb bort                ارگاتيوفرم در لهجه مكرانی)    او كتاب را برد)

Morgā bāl kort                پرنده پرواز كرد

 

ت: اسم بعداز حروف اضافه

Ā gún gāřiā yaht               او با قطار آمد      
 

ث: برای نشاندادن جهت

bāzārā              به بازار
šahrey nímagā     بسوی شهر
 

حالت ملكی

اسم در حالت ملكی دارای علائم āni, ey برای مفرد و جمع ميباشد.

مثال

 ges     (پسوند اسمی      (خانه

 

مستقيم

غيرمستقيم

ملكی

مفرد

ges

gesā   /  gesārā

gesey

جمع

ges /  gesān

gesānā

gesāni

 

Ges ďalet              (خانه فروريخت   (سرحدی

Ges ďaletant            خانه  ها فروريختند

Gesān ďaletant          خانه  ها فروريختند

Gesā bahā bekan         خانه را بفروش

Man gesārā bahā kort    من خانه را فروختم

Man gesānā bahā kort    من خانه هارا فروختم

Gesey bahā               قيمت خانه

Gesāni bahā             قيمت خانه ها

 

 

1   oblique

2   Ergative  فرم ارگاتيو مكرانی در فصلهای آينده مورد بحث قرارخواهدگرفت