www.eurobaluchi.com

ضمير

ضمير كلمه ايست كه جانشين اسم ميشود و بر شش نوع است:
‌١ ضميرشخصی
٢ ‌ ضمير مشترك
٣‌ ضمير اشاره
٤‌ ضمير پرسش
٥ ‌ ضميرنامعين
٦ ‌ ‌ضمير پيوسته

ضميرشخصی

ضمير شخصی دارای سه شكل مختلف ميباشد: فاعلی، مفعولی و ملكی.
الف‌ ضمير فاعلی
ضمير فاعلی مستقيم
 

ضمير فاعلی مستقيم

سوم شخص

دوم شخص

اول شخص

 
ā       او  tow     تو

 ta    (سرحدی)

man      من

mon                 سراوانی   

مفرد
ā     ايشان آنها šomā  شما mā        ما

ammā   سرحدی شمالی

جمع

Ā šot.            او رفت

Ā šotant.       آنها رفتند  

ضمير فاعلی غيرمستقيم
āyi  āwān  āyān āhān

ضمير فاعلی غير مستقيم

سوم شخص

دوم شخص

اول شخص

 
āyi       او  tow     تو

 ta    (سرحدی)

man      من

mon                 سراوانی   

مفرد
āhān / āwān / āyān (1 ايشان آنها šomā  شما mā        ما

ammā    سرحدی شمالی

جمع

 

در اكثر لهجه های بلوچی افعال متعدی در زمانهای گذشته صرف نميشوند و از آنجاييكه ضمير سوم شخص در هر دو حالت مفرد وجمع حرف ā ميباشد، جهت متمايزساختن سوم شخص مفرد و جمع از ضماير āyi ، āwān، āhān و āyān استفاده ميشود.

Āyi āp wārt.            او آب خورد

Āwān āp wārt.       آنها آب خوردند

 

Āyi šot.               سرحدی)         او رفت)

Āwān šotant.       آنها رفتند  

ولی در لهجه سرحدی شمالی  كه افعال متعدی در زمانهای گذشته نيز صرف ميشوند، ضمير سوم شخص مفرد و جمع بصورت مستقيم بكار ميروند.

Ā āp wārt.            او آب خورد

Ā āp wārtant.       آنها آب خوردند

ضمير مفعولی
با افزودن ā يا ārā  به انتهای ضماير فاعلی ساخته ميشوند.
 

ضمير مفعولی

سوم شخص

دوم شخص

اول شخص

 
ā / āyiā     اورا ta    تورا manā    مرا 

monā     سراوانی

مفرد

āhānā / āwānā / āyānā

 آنهارا (٢)  

 

šomā   شمارا 

    مارا 

ammā سرحدی شمالی

جمع

 

ضمير ملكی
با افزودن ig به انتهای ضماير فاعلی ساخته ميشوند، مانند manig مال من. صدای g معمولاً تلفظ نميشود: mani مال من .

ضمير ملكی

سوم شخص

دوم شخص

اول شخص

 
āyi        مال او tai      مال تو mani      مال من مفرد

āwāni  āhāni  

 مال آنها    (٣)

šomey  مال شما mey         مال ما

ammey  سرحدی شمالی

جمع

 ضماير māig, šomāig و ammāig به meyg, šomeyg و ammeyg و سپس به mey, šomey و ammey تبديل شده اند.

mani ketāb          كتاب من

āyi ketābān          كتابهای او

āwāni ketābān      كتابهای آنها  

āhāni ketābān      كتابهای آنها  

Ā ketāb manig ent.      آن كتاب مال من است

 

ضمير ملكی مضاعف

maniey ,maniāni

(mani) ضمير ملكی مضاعف

 

 فاعلی 

 مفعولی

ملكی

مفرد mani     ٤ maniā / maniārā maniey
جمع mani / maniān maniānā maniāni

 

Tai patluney rang espít ent, bale maniey syāh ent.     رنگ شلوار تو سفيد ولی رنگ شلوار من سياه است

ضمير ملكی سراوانی

ضمير ملكی سراوانی همانند فارسی با استفاده از كسره ‌اضافه ساخته ميشود. مثال:

ketāb-e āyi            كتاب او

ketābān-e mā        كتابهای ما   

ketābān-e āyān      كتابهای آنها
 

ضمير ملكی سراوانی

čí āyi        مال او čí tow        مال تو čí mon      مال من

   مال آنها   čí āyān

čí šomā  مال شما čí mā         مال ما

 

Ā ketāb čí mon ow . آن كتاب مال من است   

 

ضمير اول شخص جمع

 ضمير شخصی  ( اول شخص جمع)

ملكی مفعولی فاعلی     

čí mātow مال من و تو  

māta  من و تو را  

mātow  سراوانی)  من و تو)

Inclusive

مثنی

čí māšomā

مال ما و شما

mešmey

māšomā

 ما و شما را

mešmā

māšomā  سراوانی 

  ما و شما

mešmā

Inclusive

جمع

čí mā   سراوانی

مال ما 

ammey / mey

mārā  ما را

ما

Exclusive

čí māwat

māwatā سراوانی           māwat 

Excl. emphatic

 

ضمير مشترك

ضمير انعكاسی  wat

 

ضمير انعكاسی

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد /  جمع  wat خود watā / watārā

خود را

wati

 

Āyi wat tahnakā šot.                                  او خودش به تنهايی رفت

Āyi watā / watārā ādínkey tahā dist.             او خودش را در آينه ديد

Āyi wati sangatānā ša wat delgir kort.         او دوستانش را از خودش رنجيده ساخت

Āyi wati sangatānā ša wat delgiri kort.         برای تاكيد فاعل )    او دوستانش را از خودش رنجاند  delgiri در i )

 

Āyiā wati sangat ča wat delgir kort.            مكرانی)  او دوستش را از خودش رنجيده ساخت  )

Āyiā wati sangat ča wat delgir kortant.       مكرانی)  او دوستانش را از خودش رنجيده ساخت)

 

 

ضمير   خود  jend 

 

 jend   ضمير

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد jend jendā / jendārā jendey
جمع jend jendānā jendey

 

Āyi jend yaht.                        او خودش آمد  

Mey jend šoteyn.                        ما خودمان رفتيم

Man āyi jendā() dist.            من خودش را ديدم

Mā āwāni jendānā dist.            ما خودشان را ديديم

Āyi jendey brātā gwašt.              برادر خودش گفت

Āyi jendey brātān gwašt.             برادرهای خودش گفتند

 

 

ضمير اشاره

ضمير اشاره (نزديك)

 

ضمير اشاره (نزديك) سراوانی

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد (i)ši        اين (i)ši / šerā   اين را (i)šiey   مال اين 
جمع (e)šān    اينها (e)šānā          اينهارا (e)šāni مال اينها

 

ضمير اشاره (نزديك) ساير لهجه ها

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد íš        اين íšā / íšārā   اين را íši       مال اين 
جمع íšān    اينها íšānā          اينهارا íšāni   مال اينها

 

ضمير اشاره  (دور)

 

ضمير اشاره (دور)

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد ā /āyi  

او، آن

ā / āyiā

 آن را ، او را

āyi  

 مال او، مال آن 

جمع ā / āhān āyān āwān

آنها

āhānā āyānā āwānā     

 آنها را

āhāni āwāni āyāni

 مال آنها

 

 ضمير پرسش

 

 ضمير پرسش

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد key  چه كسی keyā / keyārā ٥ چه كسی را keyi   ٦  مال چه كسی
جمع keyān چه كسانی keyānā چه كسانی را keyāni  ٧  مال چه كسانی

 

Key yaht.          چه كسی آمد
Key ātk.          (چه كسی آمد (مكرانی      

Ta keydist.    تو چه كسی را ديدی
Tow keyā dist.     (تو چه كسی را ديدی (مكرانی

Ā ketāb keyi (ki) ent.    آن كتاب مال چه كسی است

 

 

 ضمير پرسش

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد čí    چه číā / číārā  چه را číey  مال چه
جمع číān číānā číāni

 

 

 ضمير پرسش

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد kojām ٨  كدام kojāmiā / kojāmārā  كدام را kojāmiey مال كدام
جمع kojāmān  كدام ها kojāmānā  كدام ها را kojāmani مال كدام ها

 

 

ضمير نامعين

 

ضمير نامعين

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد plāni  فلانی plāniā / plāniārā فلانی را plāniey مال فلانی
جمع plāniān فلانی ها plāniānā  فلانی هارا plāniāni مال فلانی ها

 

 

ضمير نامعين

 

فاعلی 

مفعولی

ملكی

مفرد yakkí  يكی yakkíā / yakkíārā

يكی را

yakkíey مال يكی
مفرد degarí  ديگری degaríā / degaríārā

ديگری را

degaríey مال ديگری

 

 

ضمير پيوسته

ضمير پيوسته به انتهای ريشه فعل يا به پايان اسمی افزوده ميشود تا از آن معنی خاصی بدست آيد.
 

ضمير پيوسته

  اول شخص دوم شخص سوم شخص
مفرد on et i
جمع en

           o       ٩

eš

حالتهای ضمير پيوسته
الف
- ضمير پيوسته در حالت مفعولی
مفعول مستقيم در جمله حذف شده و بجای آن ضمير پيوسته به انتهای فعل افزوده ميشود. مثلاً در جمله زير مفعول ārā حذف  و بجای آن ضمير i به انتهای فعل ‌‌اضافه شده است:

Ārā gendin        اورا می بينم   ------>      Gendini              می بينم اش

Genditon           می بيندم             Gendinet         می بينم ات           Gendanten   می بينندمان

Gendino         می بينم اتان            Gendineš          می بينم اشان       Genditeš   می بيند اشان

 

ب- ضمير پيوسته در حالت فاعلی

فاعل جمله حذف شده و بجای آن ضمير پيوسته به انتهای مفعول (مستقيم/غيرمستقيم) افزوده ميشود، مثال:

Āyi  ketābā ša samad gept.        او كتاب را از صمد گرفت

1- ketābā ša samadi gept.              كتاب را از صمد گرفت   

2- ketābi ša samad gept.                كتاب را از صمد گرفت


در اكثر لهجه ها پس از حذف فاعل (زمانهای گذشته)، ضمير پيوسته به مفعول می چسبد بجز لهجه "سرحدی شمالی " كه ضمير به فعل متصل ميشود، چونكه افعال متعدی در زمانهای گذشته در اين لهجه صرف ميشوند.
بعنوان مثال جمله بالا پس از حذف فاعل بشكل زير بيان ميشود:

ketābā ša samad gepti.                كتاب را از صمد گرفت

 

 ج- ضمير پيوسته در حالت ملكی
اگر ضمير پيوسته به پايان اسمی افزوده شود مفهوم مالكيت را ميرساند مانند "خانه ام" 
ges
on

 

ضمير پيوسته در حالت ملكی

  اول شخص دوم شخص سوم شخص
مفرد geson  خانه ام geset   خانه ات gesi    خانه اش
جمع gesen  خانه امان geso    خانه اتان geseš   خانه اشان

 

geson ša bāzārā bāz dur ent.  خانه ام از بازار خيلی دور است

كه معادل است با:

mani ges ša bāzārā bāz dur ent.   خانه  من از بازار خيلی دور است

ضمير پيوسته به حرف اضافه

Mā gún āyi sohl kort                    ما با او آشتی كرديم

Mā gúni sohl kort.                       حذف مفعول)      باهاش آشتی كرديم)                    

Gúni sohlen kort.                         حذف فاعل و مفعول)      باهاش آشتی كرديم)     

              

Ayi gún āwān sohl kort                او با آنها آشتی كرد  

Āyi gún sohl kort.                     حذف مفعول)      باشون آشتی كرد)

Gún sohli kort.                         حذف فاعل و مفعول)      باشون آشتی كرد)


 

ضمير پيوسته به قيد

man ārā zi dist                  (من اورا ديروز ديدم   (سرحدی

Ārā  zion dist                   (ديروزش ديدم (سرحدی

man āyi  zik dist                   (ديروزش ديدم (مكرانی

āyion  zik dist                   (ديروزش ديدم (مكرانی

Āyiā zekion dist                ( ديروزش ديدم (سراوانی

Āyi manā údān dist          او مرا آنجا ديد

Manā údāni dist                 مرا آنجايم ديد

ضمير پيوسته به ضمير

 

Āyi jend yaht                 خود او آمد

       jendi yaht               خودش آمد

 

Āwān keyrā dist             آنها كه را (چه كسی را) ديدند

          keyeš  dist        كه را (چه كسی را) ديدند

 

Ta čí gwašt                تو چه گفتی 

     číet  gwašt             چه گفتی

 

Āwān kojām ketābanā wānt.            آنها كدام كتابهارا خواندند

         kojām ketābānāeš wānt.          كدام كتابهارا خواندند

         kojāmān(ā)eš wānt.                  كدام ها را خواندند

 

Āhān kojām ketāb wāntant.  (آنها كدام كتابهارا خواندند  ( مكرانی

kojām ketābeš wāntant.                    كدام كتابهارا خواندند

kojāmeš wāntant.                            كدام ها را خواندند

 

Mā watārā tayār kort.                        ما خودمان را آماده كرديم

      watārāen tayār kort.                    خودمان را آماده كرديم

--------------------------------------------------------------------------------

 

١     āhān در مكرانی، āwān در سرحدی  و āyān در سراوانی
 ٢  āhānā
در مكرانی ، āwānā در سرحدی   و āyānā در سراوانی
٣ g معمولاً تلفظ نميشود. āhāni
در مكرانی ،  āwāni در سرحدی.
٤   mni
٥  keyra
٦  ki
٧  kiyāni, kiāni
٨  kodām, gojām
٩-  بندرت بكار ميرود.  در لهجه سراوانی
eš بكارميرود.